Rodzaje kosztów w przedsiębiorstwie
W trakcie swojej działalności przedsiębiorstwo musi liczyć się z tym, że określone środki trwałe i materiały, którymi dysponuje zużywają się w trakcie produkcji. Ponadto konieczne jest również wypłacanie wynagrodzeń pracownikom, czy też dokonywanie opłat za energię elektryczną, wodę, gaz. Przedsiębiorstwo ponosi zatem koszty. Przez pojęcie to należy rozumieć zatem celowe zużycie środków pieniężnych w określonym czasie mające na celu wytworzenie określonego produktu lub świadczenie usługi. Ważne jest aby z pojęciem kosztu utożsamiać takie zużycie posiadanych środków, które przynosi konkretny rezultat. W momencie gdy brak jest tej korzyści wówczas powstaje strata. Koszt nie jest również pojęciem tożsamym z wydatkiem. Wydatek może bowiem dotyczyć zakupu jakiegoś środka produkcji, który nigdy nie będzie zużyty. Powstanie zatem nakład, wydatek, być może strata nadzwyczajna, ale nie koszt. Dla firmy ważne jest odpowiednie rozpoznanie kosztów, tak aby je właściwie zracjonalizować i zaksięgować. Koszty całkowite można podzielić na różne grupy w zależności od przyjętego kryterium.
Pierwszą z nich stanowią koszty według rodzaju. Związane są one z zużyciem konkretnego czynnika produkcji i dzielą się one na:
- materiałowe ( materiały, energia, surowce, paliwo)
- amortyzację,
- osobowe, przede wszystkim wynagrodzenia pracowników
- pozostałe ( czynsze, usługi obce )
Koszty możemy również rozdzielić ze względu na miejsce (dział) w którym one powstają, mogą to być zatem:
- koszty produkcji podstawowej,
- koszty produkcji pomocniczej,
- koszty sprzedaży
- koszty marketingu
- koszty działalności badawczej
- koszty administracji, itp.
Ponadto koszty możemy podzielić na
- zmienne, które zmieniają się w zależności o wielkości produkcji
- stałe, których wielkość nie ulega zmianie wraz ze zmniejszeniem bądź zwiększeniem produkcji.
Powstałe koszty można również skalkulować na wytworzony produkt. Mogą one wtedy być:
- bezpośrednie, gdy łatwo można je wyliczyć na konkretny produkt, na przykład zużycie blachy do produkcji rynien,
- pośrednie, gdy nie dotyczą one wprost wytwarzanego produktu. Należy je wtedy odpowiednio przeliczyć według z góry określonego kryterium. Przykładem są koszty sprzedaży, transportu itp.
Z kolei mając na uwadze działalność przedsiębiorstwa możemy wyróżnić koszty:
- działalności operacyjnej, związane z podstawową działalnością podmiotu gospodarczego,
- pozostałej działalności operacyjnej, a więc są to takie koszty, które wynikają z innych, niż podstawowa działalność, zdarzeń,
- finansowe, są to między innymi: odsetki, różnice kursowe, prowizje.
Dzieląc koszty całkowite przez wielkość produkcji uzyskujemy koszty jednostkowe całkowite. Analogicznie możemy obliczyć koszty jednostkowe zmienne i stałe. W procesie produkcji ważne jest również skalkulowanie kosztu marginalnego ( krańcowego ). Definiujemy go jako przyrost kosztu całkowitego, który jest spowodowany zwiększeniem produkcji o jednostkę. Gdy przedsiębiorstwo zwiększa produkcję, koszty stałe pozostają na niezmienionym poziomie i zachodzi wówczas zjawisko korzyści skali. Zwiększenie produkcji do pewnego momentu powoduje, że koszty jednostkowe przypadające na jedną sztukę wyrobu są coraz mniejsze.
Przedsiębiorstwo powinno dążyć do zoptymalizowania kosztów w przedsiębiorstwie. Służyć temu może metoda Kazein wymyślona przez japońskie firmy w latach pięćdziesiątych ubiegłego wieku. Filozofia ta oznacza ciągłą zmianę poprzez minimalizowanie strat i ciągłe podnoszeni jakości zarówno produktu jak i firmy.
