Kto ma prawo odejść od realizacji biznesplanu

Odchodzenie od wytyczonych celów lub potraktowanie ich w sposób bardzo luźny i „twórczy” będzie zawsze kuszące. Problem w tym, że czynienie nawet małego wyłomu w zasadach z dużym prawdopodobieństwem zaowocuje w przyszłości ich totalnym odrzuceniem. W związku z tym autor osobiście nie zaleca działań „w drodze wyjątku”, „w ostateczności” czy „ten ostatni raz”. Mści się to na dyscyplinie zarówno u przedsiębiorcy, jak i pracownika. W życiu prywatnym w długim okresie także nie daje to nic dobrego: kończymy wtedy zazwyczaj, jako osoba pozbawiona zasad (wbrew powszechnemu postrzeganiu wartości niematerialne odgrywają dużą rolę w biznesie). Naturalnie wielu czytelników nie będzie chciało przyjąć tego punktu widzenia i zechce potraktować dość nietypowo realizację swojego biznesplanu. Autor jest tego świadom – w związku z tym proponuje wskazanie, kiedy jest to dozwolone nawet nie tyle pod względem etycznym, co formalnym.

Rozpocznijmy od charakterystyki osób (interesariuszy) firmy, które są uprawnione do ewentualnego podjęcia tego typu decyzji (odejścia od realizacji biznesplanu lub modyfikacji jego założeń). Pamiętajmy, że samo bycie kompetentnym do podjęcia takiej decyzji jest warunkiem koniecznym (nie każdy może ją podjąć), ale nie dostatecznym (powinny zajść również inne przesłanki, omawiane dalej):

  • Właściciel de facto jedynie on może arbitralnie uznać o odejściu od wyznaczonego planu „w biegu”. Sytuacja jest o wiele prostsza, gdy to on jest w firmie „sterem, żeglarzem i okrętem” (per analogiam: łączy funkcje wykonawcze, zarządcze i właścicielskie) – ma to miejsce głównie przy jednoosobowej działalności gospodarczej oraz przedsiębiorstwach małych (możemy luźno zdefiniować małe przedsiębiorstwo jako zatrudniające mniej niż pięć osób). Komplikacja następuje przy rozbiciu funkcji właścicielskich i zarządczych (na przykład w spółkach akcyjnych i z ograniczoną odpowiedzialnością) oraz kolektywnej formie własności (spółki oraz spółdzielnie). Oczywiście najmniej przejrzyście będzie przy połączeniu obu tych form przy ich jednoczesnym skomplikowaniu wewnętrznym. Przykładem mogą być korporacje (w sensie posiadania osobowości prawnej) giełdowe. Przedsiębiorstwa te charakteryzują się rozdziałem funkcji właścicielskich i zarządczych: w polskich spółkach akcyjnych kolektywny organ, jakim jest walne zgromadzenie akcjonariuszy będące najwyższą władzą w spółce (zgromadzenie wspólników dla spółek z ograniczoną odpowiedzialnością) powołuje radę nadzorczą (komisję rewizyjną), ta z kolei powołuje właściwy zarząd. Poza widoczną delegacją kompetencji bardzo częstą jest komplikacja samej struktury akcjonariatu (nie tylko w sensie liczby i kapitałów akcjonariuszy, ale i również powiązaniami kapitałowymi między nimi – na przykład za pośrednictwem spółek zależnych lub więzi niejawnych). Wniosek jest dość prosty: w przedsiębiorstwach małych i o jasnej strukturze właścicielsko-zarządczej istnieje duża szybkość i elastyczność w kształtowaniu jego polityki. Oznacza to nie tylko łatwość we wdrażaniu, ale również w modyfikacjach i odchodzeniu od biznesplanu. W dużych firmach charakteryzujących się skomplikowanymi powiązaniami i podziałem kompetencji w sprawowaniu władzy mogą istnieć problemy nie tylko w modyfikowaniu czy odchodzeniu, ale również w samym wdrażaniu biznes planu.
  • Menedżer – Teoretycznie zarządca przedsiębiorstwa powinien posiadać dużo swobody w kierowaniu jego bieżącą polityką. W praktyce jednak nagłe odrzucenie wytycznych biznesplanu przez kierującego firmą (dokumentu uzgadnianego raz na nawet kilka lat) bez konsultacji ze szczeblem właścicielskim może i powinno zostać odczytane jako wypowiedzenie posłuszeństwa najważniejszym osobom w przedsiębiorstwie (czyli właścicielom) i zostać w sposób stosowny ukarane. Jeśli przy uzgadnianiu biznesplanu właściciel zezwala warunkowo menedżerowi firmy na jego określone modyfikacje, to w samym biznes planie lub stosownym załączniku do niego muszą się znaleźć precyzyjne informacje o okolicznościach, w jakich jest to dozwolone, elementach które wolno modyfikować (oczywiście razem z informacją o sposobie i zakresie modyfikacji) oraz podziale kompetencji i odpowiedzialności za tego typu działania (szczególnie ważne w wypadku firm o rozbudowanym szczeblu zarządczym). Pomimo, że teoretycznie nikt nie może dysponować większą władzą niż mu nadaną (zasada znana z prawa rzymskiego), w praktyce w dużych korporacji Panowie prezesi mają tendencje do traktowania tych przedsiębiorstw jak swoich prywatnych folwarków.
  • Pracownik – Mówiąc brzydko osoba ta „ma się słuchać”. W teorii zarządzania (stakeholders’ theory – teoria interesariuszy) pokutuje dość niemądre założenie, że biznesplan powinien być rezultatem konsensusu między w zasadzie wszystkimi interesariuszami (czyli także szeregowymi pracownikami, jak i częścią zewnętrznego otoczenia spółki). W praktyce jednak byłby to dla firmy strzał w stopę – tak jak generałowie nie pytają szeregowych żołnierzy o ich zapatrywania odnośnie planu bitwy, tak też właściciele i zarządzający firmą nie powinni traktować priorytetowo zapatrywań pracownika co do planu marketingowego czy finansowego. Oczywiście z całym szacunkiem dla pracownika. Oznacza to, że pracownik który występuje czynem lub zaniechaniem przeciwko ustalonemu planowi przedsięwzięcia, powinien zostać z niego w trybie natychmiastowym relegowanym.

Rozważmy przypadki, w których nie wolno (pod względem formalnoprawnym) odejść od realizowania biznesplanu bez względu na to, czy osobiście posiadamy ku temu kompetencje (na przykład będąc właścicielem lub menedżerem obdarzonym stosownymi kompetencjami):

  • Biznes plan był narzędziem umożliwiającym pozyskanie kredytu, dotacji lub innej formy finansowania (na przykład w postaci wejścia wspólnika do firmy) ‑ formułka prawna „Potwierdzam prawdziwość powyższych informacji własnym podpisem” lub podobna ma swoje zastosowanie, gdy przedsiębiorcy zmienia się wizja projektu biznesowego w trakcie jego realizacji. W wypadku środków z kredytu lub dotacji jest to szczególnie ważne, gdyż zostały one przydzielone na uzgodniony wcześniej cel wynikający z biznesplanu. W wypadku nieuzgodnionego odejścia od tego planu może mieć miejsce nie tylko wypowiedzenie umowy kredytowej (związane z natychmiastowym ściągnięciem pożyczonych środków, często wraz z karami umownymi) lub cofnięcie dotacji. Co prawda negocjować można zawsze, lecz już sam sygnał ze strony przedsiębiorcy, że jest on zainteresowany zmianą planu, pod którym wcześniej się podpisał jest sygnałem dla kredytującego lub przydzielającego dotację, że coś jest nie tak.
  • Biznes plan został upubliczniony – owszem, teoretycznie można nagle powiedzieć: „Chcemy robić coś innego”, jednak w szczególności w wypadku dużych spółek istnieje ryzyko skandalu. Oprócz tego traci wiarygodność firmy, jako nie traktującej swoich oświadczeń poważnie. Mówiąc krótko: nie warto.
  • Biznes plan jest częścią dużej strategii, która sama w sobie nie była zmieniana ‑ tutaj także można w sensie wykonalności zacząć dokonywać zmian, lecz efekty długoterminowe będą opłakane: z czasem pojawią się opłakane efekty w postaci konfliktów między celami długoterminowymi, a podjętymi działaniami stojącymi w sprzeczności z zazwyczaj krótkoterminowym biznesplanem.

Jak widać powyżej, przykładowych przyczyn może być wiele. Warto zauważyć, że bezwzględnym zakazem będą tu sytuacje wynikające z zawartych umów lub określone w przepisach (przede wszystkim cywilnych i karnych). Ponieważ praktycznie każda firma jest związana przepisami oraz umowami (formalnymi i nieformalnymi), modyfikowanie biznesplanu może być dla jak chodzenie po polu minowym. Przed ewentualnymi decyzjami dotyczącymi podjęcia tych działań niezbędnym jest dokładne sprawdzenie (przede wszystkim pod kątem złożonych wcześniej deklaracji – w szczególności tych wiążących), czy ich wynikiem nie będą negatywne konsekwencje dla firmy w rodzaju roszczeń odszkodowawczych ze strony inwestorów, decyzji administracyjnych w rodzaju cofnięcia dotacji lub też po prostu zerwania współpracy z dotychczasowymi kooperantami i kontrahentami przedsiębiorstwa.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *