Rynek kapitałowy jako źródło funduszy na funkcjonowanie przedsiębiorstwa

Temat przewodni kolejnej serii artykułów stanowić będą sposoby oraz źródła pozyskiwania kapitału dla celów finansowania działalności firmy, przy czym w pierwszej kolejności skoncentruję się na podmiotach większych, prowadzących operacje na szeroką skalę, będących w stanie sprostać konkurencji na rynku globalnym. Ich rozmiary, doświadczenie, wykwalifikowana kadra menedżerska tudzież standing finansowy implikują bowiem znaczne rozszerzenie spektrum możliwości w kwestii pozyskiwania środków na kontynuację czy też rozszerzenie zakresu funkcjonowania przedsiębiorstwa. Obserwowany na przestrzeni ostatnich kilkunastu lat (jakkolwiek niekoniecznie akurat na naszym rodzimym rynku, który pod tym względem pozostaje znacznie w tyle za krajami „starej” Unii Europejskiej) wzrost udziału zagranicznych funduszy średnio- i długoterminowych w finansowaniu działalności przedsiębiorstw pozostaje w ścisłej korelacji przede wszystkim z postępującym procesem ponadnarodowej integracji rynków kapitałowych, przyspieszonym przepływem informacji, rozwojem technik komunikacyjnych i informacyjnych, ogólnie zaś wiąże się z globalizacją we wszelkich jej wymiarach. Szczególnie udogodniony dostęp do zagranicznych rynków finansowych mają przy tym korporacje globalne, posiadające filie i oddziały w wielu zakątkach świata oraz mogące pozyskiwać środki finansowe na preferencyjnych warunkach, realizując przy okazji zyski nadzwyczajne, choćby za sprawą wykorzystania procedur arbitrażu walutowego i procentowego.

Pozyskanie zagranicznych źródeł finansowania przez firmy – i to nawet te, które nie prowadzą ani też nie zamierzając dokonywać ekspansji swej działalności na skalę globalną – staje się możliwe głównie dzięki sprawnemu i opartemu na wolnokonkurencyjnych zasadach procesowi funkcjonowania tych rynków, którego koncentracja ma miejsce w międzynarodowych centrach finansowych. Funkcją ich jest w głównej mierze transfer funduszy pieniężnych od krajowych i zagranicznych depozytariuszy (a więc podmiotów dysponujących wolną siłą nabywczą) do pożyczkobiorców (zgłaszających na owe fundusze zapotrzebowanie) w zamian za zwrot ekwiwalentu wraz z odsetkami w czasie przyszłym. Powyższy opis ex definitione przedstawia proces przekazywania kapitału ponad granicami państw, jednak warto zastanowić się teraz nad jego praktycznym wymiarem oraz nad tym, w jaki sposób faktycznie polskie przedsiębiorstwo sięgnąć może po środki, pochodzące z kieszeni podmiotów zagranicznych?

Aktualnie za najważniejsze centra finansowe o znaczeniu globalnym, w których skupia się codziennie największy wolumen transakcji wolnymi środkami, uznaje się Nowy Jork, Londyn oraz Tokio. Wskazanie akurat tychże rynków jako przodujących nie powinno stanowić zaskoczenia dla kogoś, kto choćby w minimalnym stopniu interesuje się finansami. Charakteryzują się one tym, iż spełniają wszystkie najistotniejsze funkcje finansowe, do których w literaturze zalicza się w szczególności:

  • transfer krajowych funduszy pieniężnych, gromadzonych przez lokalnych inwestorów, do pożyczkobiorców krajowych i zagranicznych;
  • przepływ zagranicznych funduszy od zagranicznych depozytariuszy do pożyczkobiorców na rynku lokalnym;
  • transfer funduszy zagranicznych z międzynarodowych centrów finansowych offshore do pożyczkobiorców zagranicznych.

Oprócz centrów o znaczeniu globalnym poczesną rolę odgrywają w międzynarodowych przekazach wolnych środków finansowych również centra o regionalnym zasięgu działania, jakimi w Europie są chociażby Paryż, Genewa, Zurych, Amsterdam czy Frankfurt, natomiast w Azji Singapur oraz Hongkong. Jeszcze bardziej ograniczona jest liczba funkcji, jakie wypełniają centra znacznie mniejsze– ich działalność zazwyczaj koncentruje się na gromadzeniu czasowo wolnych funduszy zagranicznych, które następnie transferowane są na ręce zainteresowanych zagranicznych użytkowników (pożyczkobiorców). Owe ponadnarodowe rynki finansowe o mniejszym znaczeniu nazywane są centrami offshore, zaś najbardziej znane z nich to Jersey, Guernsey, Wyspa Man, Kajmany, Wyspy Bahama, Antyle Holenderskie, jak również niektóre mniejsze kraje arabskie. Warto zauważyć, iż są to kraje znane szerzej jako „raje podatkowe”. Wypada przy tym dodać, iż na Starym Kontynencie tego typu centrów mamy coraz mniej – latem tego roku powszechnie zaliczany do kategorii rajów podatkowych Luksemburg usunięty został przez OECD z niechlubnej „szarej listy” krajów, ocenianych jako niespełniające wymogów pełnej przejrzystości podatkowej, a ostatnio podobnie uhonorowany został Liechtenstein.

Największe znaczenie dla przedsiębiorstw, pragnących dofinansować swą działalność przy pomocy zagranicznego kapitału, przypisać można międzynarodowemu rynkowi opartemu na eurowalutach. Równolegle z nim rozwijają się dwa istotne segmenty – po pierwsze ponadnarodowy rynek obligacji (którego podstawę stanowią euroobligacje), umożliwiający zadłużanie się bezpośrednio u inwestorów, bez potrzeby korzystania z pośrednictwa instytucji bankowych, po drugie zaś międzynarodowy rynek akcji, umożliwiający dywersyfikację ryzyka portfela kapitałów krajowych przedsiębiorstw oraz przyczyniający się do wzrostu potencjalnego popytu na akcje tychże firm.

Zanim przybliżę czytelnikom poszczególne formy pozyskiwania kapitału na rynku globalnym, poświęcę jeszcze kilka akapitów na bardziej szczegółowe omówienie samego mechanizmu funkcjonowania międzynarodowego rynku finansowego, którego rynek kapitałowy jest zaledwie jednym z segmentów.

Rynek kapitałowy stanowi platformę, za pośrednictwem której uczestnicy rynku dokonują transakcji obrotu papierami wartościowymi, zarówno o charakterze dłużnym, jak i udziałowym – w przeważającej liczbie akcjami oraz obligacjami. Inwestor, posiadający nadwyżki pieniężne i pragnący je zainwestować, gotów jest wymienić posiadane przez siebie pieniądze np. na akcje przedsiębiorstwa, które aktualnie osiąga wysokie wskaźniki rentowności czy też w jego ocenie wykazuje potencjalne przyszłe możliwości realizacji zysków. Z kolei przedsiębiorstwo, poszukujące kapitału, którego zarząd zdaje sobie sprawę, iż firma dysponuje znaczącymi możliwościami osiągnięcia zysków w przyszłości (np. ze względu na posiadaną opatentowaną technologię produkcyjną), jednak na chwilę obecną nie posiada wolnych środków na inwestycje, gotowe jest wymienić swoje akcje (reprezentujące udział w kapitale własnym firmy) na pieniądze inwestorów. Mogąc osiągnąć dwustronne korzyści z wymiany, inwestor i przedsiębiorstwo dokonują transakcji obrotu na rynku kapitałowym, tym samym zamieniając wolne fundusze na akcje firmy. Mechanizm działania owego rynku opiera się zatem na transferze środków pieniężnych od dysponentów, którzy posiadają je w nadmiarze i wyrażają chęć inwestowania z perspektywą osiągnięcia znaczącej stopy zwrotu, do podmiotów zgłaszających ich niedobór i poszukujących źródeł finansowania na przedsięwzięcia inwestycyjne. Z premedytacją wskazuję tu na inwestycyjny cel wykorzystania środków zagranicznych, bowiem rzadko kiedy pozyskiwane tą drogą środki służą krótkoterminowemu finansowaniu działalności firmy na poziomie operacyjnym.

Jakkolwiek obecnie proces integracji rynków kapitałowych Unii Europejskiej w jeden wspólny system gospodarczy (oparty na podobnej zasadzie swobodnego przepływu środków, na jakiej działa od lat wspólny rynek towarów, usług czy siły roboczej) jest dość zaawansowany, to jednak rynki poszczególnych krajów w dużej mierze pozostają narodowe. Połączone rynki 27 państw członkowskich UE posiadają ogromny potencjał, aby stworzyć jeden z największych oraz najlepiej rozwiniętych systemów przepływów kapitałowych na świecie. Dla zobrazowania wielkości rynków w Europie w stosunku do polskiego rynku kapitałowego przytoczyć wystarczy dane dotyczące kapitalizacji największych giełd europejskich wg danych na koniec 2007r., a więc jeszcze przed kryzysem finansowym. Kapitalizacja LSE (London Stock Exchange – akcje spółek krajowych, rynek podstawowy i równoległy) przekroczyła wówczas 2 biliony EUR, w przypadku Euronext niemal osiągnęła tę kwotę (platforma ta obejmuje giełdy z Paryża, Amsterdamu, Brukseli i Lizbony), zaś trzeci w rankingu był parkiet we Frankfurcie, na którym wartość łącznej puli akcji, znajdujących się w obrocie, wyniosła nieco ponad bilion EUR. Dla porównania, w tym samym okresie kapitalizacja GPW wprawdzie po raz pierwszy w historii przekroczyła poziom biliona, ale…złotych.

Efektywne funkcjonowanie rynku kapitałowego ma istotne znaczenie dla całej gospodarki w skali makro, gdyż prowadzi do realizacji różnorodnych przedsięwzięć inwestycyjnych o największych szansach powodzenia, z wykorzystaniem funduszy pochodzących ze zdywersyfikowanych źródeł (zarówno co do kierunku geograficznego, jak i poziomu ryzyka), a w konsekwencji do przyspieszenia dynamiki wzrostu gospodarczego kraju, którego motor stanowi w tym przypadku zwiększony napływ inwestycji zagranicznych. Z drugiej strony, rynek kapitałowy daje lokalnym dysponentom wolnych środków sposobność lokowania funduszy na bardziej atrakcyjnych warunkach oraz osiągania wyższych oczekiwanych stóp zwrotu z inwestycji, jak również rozszerza ich możliwości wyboru różnych wariantów inwestycyjnych. Działanie tego samego mechanizmu na poziomie paneuropejskim stanowiło jedną z przyczyn rozpoczęcia prac nad integracją rynków finansowych państw członkowskich UE. Oczekuje się, iż efektywny europejski wspólny rynek pozwoli na zwiększenie konkurencyjności przedsiębiorstw, a co za tym idzie — stworzenie nowych miejsc pracy i poprawę ogólnej sytuacji gospodarczej w Europie, co ma szczególne znaczenie w dobie recesji, jak też z punktu widzenia realizacji celów, zdefiniowanych w Strategii Lizbońskiej.

Marta Konstancja Olesińska

Zapoznaj się z naszą ofertą Finansowania Firm.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *