Słów kilka o paneuropejskim rynku kapitałowym i uczestnictwie w nim polskiej giełdy

Uczestnikami rynku finansowego, w szczególności zaś – jako jego segmentu- rynku kapitałowego, są inwestorzy dostarczający kapitał i angażujący go na tym rynku celem osiągnięcia zysku (mogą to być osoby fizyczne lub prawne), kapitałobiorcy (najczęściej przedsiębiorstwa, które sprzedają akcje, reprezentujące tytuł współwłasności firmy, będąc jednocześnie emitentami) oraz często pośrednicy w postaci instytucji finansowych organizujących rynek i usprawniających obrót (domy maklerskie, banki inwestycyjne), mogących również emitować instrumenty finansowe, zarówno we własnym, jak i cudzym imieniu oraz na własny lub cudzy rachunek. Z prawnego punktu widzenia (a więc z mocy ustaw) do papierów wartościowych, które mogą stanowić przedmiot publicznego obrotu, zaliczamy akcje, prawa do akcji, kwity depozytowe, obligacje, listy zastawne, certyfikaty inwestycyjne, wreszcie zaś „inne papiery wartościowe, wyemitowane na podstawie właściwych przepisów prawa polskiego lub obcego”. W rozumieniu ustawy papierami wartościowymi są także zbywalne prawa majątkowe, wynikające z instrumentów, wspomnianych w poprzednim zdaniu, jak również inne prawa majątkowe, których cena bezpośrednio lub pośrednio uzależniona jest od ceny wspomnianych wcześniej PW (prawa pochodne, derywaty, opcje, kontrakty terminowe, jednostki indeksowe).

Dwa podstawowe kryteria podziału papierów wartościowych obejmują klasyfikację ze względu na prawną regulację obrotu nimi (tu wyróżniamy PW imienne, na zlecenie oraz na okaziciela – ich rodzaj determinuje zarazem łatwość zbycia danego instrumentu, wraz z przypisanymi doń prawami), a także podział przedmiotowy. Ten ostatni dotyczy uprawnień, inkorporowanych w papierach i nazywany jest też klasyfikacją ze względu na funkcje prawne – wedle owego kryterium rozróżniamy instrumenty, opiewające na wierzytelności pieniężne, dające prawo do dysponowania określonym towarem i wreszcie papiery, inkorporujące prawa udziałowe.

Rynek kapitałowy podzielić możemy dodatkowo na dwa podsegmenty – pierwotny oraz wtórny. Na rynku pierwotnym dochodzi do sprzedaży nowych emisji instrumentów finansowych inwestorom, przy czym wyróżnia się dwa odmienne sposoby ich oferowania – pierwszy z nich stanowi oferta publiczna, w ramach której informacje rozpowszechniane są w środkach masowego przekazu, zaś sama oferta kierowana jest do ponad 300 osób lub nieoznaczonego adresata; drugi sposób to z kolei oferta niepubliczna, z którą mamy do czynienia, gdy oferent zwraca się do mniej niż 300 podmiotów, gdy propozycja nabycia akcji dotyczy jednoosobowych spółek Skarbu Państwa (tu obowiązuje dodatkowy wymóg oferowania max. pakietu 10% akcji dla 1 nabywcy) lub też wówczas, gdy akcje udostępniane są na warunkach preferencyjnych dotychczasowym pracownikom przedsiębiorstwa. Rynek wtórny natomiast obejmuje dwa rodzaje obrotu – nieregulowany, czyli rynek pozagiełdowy (z ang. zwany OTC – over the counter market), oraz miejsce, gdzie w usystematyzowany sposób dochodzi do transakcji finansowych, tj. giełdy papierów wartościowych.

W Polsce zorganizowany obrót papierami wartościowymi odbywa się na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie, która aktualnie prowadzi go na dwóch równoległych rynkach: główny pakiet GPW, a więc rynek podlegający nadzorowi Komisji Nadzoru Finansowego i wskazany Komisji Europejskiej jako rynek regulowany, działa nieprzerwanie od momentu uruchomienia warszawskiej Giełdy, czyli od 16.04.1991r.; natomiast rynek NewConnect stanowi zorganizowany oraz prowadzony przez GPW alternatywny system obrotu. Jako działający w formule rynku nieregulowanego, stworzony został z myślą przede wszystkim o firmach nowopowstałych oraz cechujących się dużym potencjałem wzrostowym, wywodzących się zwłaszcza z branży nowych technologii. Oficjalne otwarcie platformy NewConnect nastąpiło 30.08.2007r., zaś przedmiotem transakcji kupna-sprzedaży na owym rynku mogą być akcje, prawa do akcji (PDA), prawa poboru, kwity depozytowe oraz inne udziałowe papiery wartościowe. Do ekspansji w ostatnich latach alternatywnych platform obrotu (takich jak warszawska NewConnect) przyczynił się niewątpliwie rozwój technologiczny i stopniowa liberalizacja przepisów prawnych. Są to miejsca, w których również dochodzi do kojarzenia ofert kupna i sprzedaży instrumentów finansowych, jakkolwiek pozbawione są one statusu giełd, a więc rynków regulowanych. Natomiast giełdy ex definitione są to „przestrzegające zdefiniowanych zasad organizacji platformy obrotu, nazywane również rynkami regulowanymi”. Wyróżnienie to jest istotne, bowiem przepisy prawa wspólnotowego chroniące interesy inwestorów mają zastosowanie do firm inwestycyjnych, przedsiębiorstw zbiorowego inwestowania oraz właśnie do podmiotów o statusie rynku regulowanego i do instrumentów finansowych, będących przedmiotem obrotu na tymże rynku.

W tym miejscu warto wspomnieć jeszcze o innej krajowej platformie obrotu papierami wartościowymi, którą jest BondSpot S.A. – spółka akcyjna, do niedawna znana jako MTS-CeTO (Centralna Tabela Ofert), aktualnie prowadząca dwa segmenty obrotu PW, czyli rynek MTS Poland oraz pozagiełdowy rynek regulowany. Zmiana nazwy nastąpiła z dniem 18.09 bieżącego roku, zaś od dnia 30.09 nowopowstała spółka wspólnie z GPW wystartowały z nowatorskim przedsięwzięciem pod mianem Catalyst, będącym systemem autoryzacji oraz obrotu wyłącznie dłużnymi instrumentami finansowymi. Obejmuje on rynek pozagiełdowy – acz zarazem regulowany – dedykowany specyficznym potrzebom w zakresie obrotu hurtowego dla instrumentów wspomnianego typu tj. obligacji komunalnych, korporacyjnych, jak również listów zastawnych. Również za granicą trwa proces rozwoju rynków podobnego typu, do jakich zaliczana jest chociażby sieć platform MTS, na których odbywa się obrót rządowymi obligacjami czy też sieć tzw. Nowych Rynków (ang. New Market), gdzie prowadzony jest obrót papierami wartościowymi spółek dopiero rozpoczynających działalność i znajdujących się w początkowej fazie rozwoju, w szczególności przedsięwzięć ryzykownych.

W Europie do największych giełd papierów wartościowych należą rynki regulowane zlokalizowane w Londynie (London Stock Exchange, główny indeks FTSE 100) oraz we Frankfurcie (Deutsche Börse, gł. indeks DAX). Przykładem konsolidacji wśród giełd jest wspomniana już platforma Euronext (gł. indeks Euronext 100), powstała w wyniku połączenia giełd z Paryża, Brukseli, Amsterdamu i Lizbony.

Poza giełdami papierów wartościowych i platformami obrotu do instytucji o fundamentalnym znaczeniu dla sprawnego funkcjonowania rynku kapitałowego należą instytucje rejestrujące papiery wartościowe i rozliczające transakcje, których są one przedmiotem. W Polsce taką instytucją jest Krajowy Depozyt Papierów Wartościowych. Do fundamentalnych zadań Depozytu zaliczamy prowadzenie rejestru papierów wartościowych, pozostających w publicznym obrocie (jako iż pozbawione są one formy materialnej); rozliczanie transakcji, nadzór nad zgodnością liczby papierów wartościowych znajdujących się w publicznym obrocie z wielkością emisji oraz czuwanie nad realizacją zobowiązań emitentów wobec właścicieli instrumentów finansowych. W poszczególnych krajach UE rozwiązania dotyczące rejestracji i rozliczania transakcji zachowują wciąż krajowy charakter, jednakże zauważalna jest tendencja do konsolidacji systemów rozliczeń i rozrachunków. Ujednolicenie zasad ich realizacji nadal stanowi jednak przedmiot prac unijnych ekspertów, zaś harmonizacja systemów depozytowo-rozliczeniowych w Europie nie została jak dotychczas sfinalizowana, podczas gdy miałaby ona pozytywny wpływ na wzrost efektywności, ograniczenie ryzyka transakcyjnego, a także zmniejszenie kosztów rozliczania zawieranych transakcji. Program integracji rynków kapitałowych państw członkowskich UE zakłada, iż rozwój rynku kapitałowego prowadzić będzie do maksymalizacji wolumenu obrotów oraz wzrostu konkurencyjności rynku kapitałowego. Dla inwestorów oznacza to, iż kreowane będą nowe instrumenty finansowe i usługi, zaś lokowanie wolnych środków dla przeciętnego inwestora stawać się będzie stopniowo coraz tańsze.

Dotychczasowy rozwój rynków kapitałowych pokazał również, iż „uczciwość rynku” stanowi warunek konieczny dla jego sprawnego funkcjonowania, albowiem zapewnia zaufanie inwestorów i tym samym ich aktywny udział w rynku. Obowiązywać zatem musi zasada, iż żaden z inwestorów nie może korzystać z przewagi informacyjnej ani też osiągać zysków z manipulacji ceną instrumentu finansowego. Z tego względu wykorzystanie informacji poufnej (ang. insider trading) oraz próby wpływania na ceny walorów (ang. price manipulation) uznawane są za przestępstwa w świetle prawa wspólnotowego. W każdym z krajów członkowskich UE powołano do życia organy nadzoru, które w sposób stały i instytucjonalny stoją na straży uczciwego rynku. Członkowie UE zobligowani są także do zagwarantowania nadzoru nad swoimi rodzimymi rynkami kapitałowymi oraz do stosowania prawa wspólnotowego, między innymi w zakresie wykorzystywania informacji poufnej i zakazu manipulacji. Dyrektywy wspólnotowe określają zakres tego nadzoru, uprawnienia organów nadzorczych, jak również nakładają obowiązek współpracy pomiędzy nimi. Cechą charakterystyczną nadzoru nad rynkiem kapitałowym w Unii jest jego krajowy charakter, połączony z postępującą standaryzacją uprawnień krajowych organów nadzoru, dobrowolną unifikacją praktyk nadzorczych przez wspomniane organy i koordynacją prowadzonych przez nie polityk. Założeniem tych działań jest, by inwestorzy oraz emitenci we wszystkich krajach członkowskich zapewniony mieli wspólny, podstawowy zakres ochrony.

Marta Konstancja Olesińska

Zapoznaj się z naszą ofertą Finansowania Firm.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *