W dużym skrócie – akcje, obligacje oraz bankowe papiery wartościowe

Podstawowymi rodzajami papierów wartościowych są oczywiście akcje i obligacje, których definicje nie wymagają chyba szczegółowego wyjaśnienia. Akcja stanowi instrument finansowy o charakterze udziałowym, stwierdzający partycypację jej posiadacza w kapitale spółki akcyjnej, będącej emitentem owych walorów, co z kolei implikuje uprawnienie właściciela do współuczestnictwa w zyskach oraz kreowaniu decyzji spółki dzięki możliwości brania udziału w walnych zgromadzeniach akcjonariuszy. Uczestnictwo w kapitale podstawowym przedsiębiorstwa wyraża się natomiast w wartości nominalnej danej akcji. Zasadniczy podział pozwala na rozróżnienie tego typu papierów wartościowych na akcje na okaziciela oraz imienne. Te pierwsze nie zawierają imiennego wskazania osoby akcjonariusza, zaś cesja praw inkorporowanych przez nie następuje poprzez zwykłe wręczenie dokumentu innej osobie, wszakże z zastrzeżeniem, iż akcje owe nie mogą być wydane akcjonariuszowi przed pełną wpłatą należności za nie. W przypadku dokonania przez niego jedynie częściowej wpłaty na pokrycie akcji, Kodeks Spółek Handlowych nakłada wymóg wydania zamiast nich imiennego świadectwa tymczasowego. Natomiast drugi rodzaj akcji stanowi dokument, identyfikujący imiennie określonego akcjonariusza – jego dane personalne zapisywane są bowiem w rejestrze papierów wartościowych tego typu, tzw. księdze akcyjnej. Walory owe mogą być wydawane akcjonariuszom zaraz po zarejestrowaniu spółki, nawet przed dokonaniem pełnej wpłaty na poczet kapitału akcyjnego. Przeniesienie praw z akcji imiennych wymaga nie tylko ich wręczenia, ale zarazem pisemnego oświadczenia o woli zbycia ich zdefiniowanemu nabywcy, co potwierdzone powinno być wpisem dokonanym we wspomnianej księdze.

W odróżnieniu od papierów o charakterze udziałowym, obligacje są dłużnym instrumentem finansowym, potwierdzającym istnienie wierzytelności, bowiem emitent obligacji stwierdza tym samym, iż jest dłużnikiem jej posiadacza, czyli obligatariusza. W ramach zaistniałego stosunku prawnego, emitent zobowiązuje się również wobec właściciela obligacji do jej wykupu w zdefiniowanym przez siebie terminie. Emisja papierów dłużnych stanowi więc formę zaciągnięcia kredytu przez podmiot jej dokonujący, zaś możliwość zadłużenia się jednocześnie u wielu podmiotów pozwala na lepszą dywersyfikację i rozproszenie ryzyka. Wspomnijmy jeszcze o podstawowych klasyfikacjach tego typu papierów wartościowych – jedno z kryteriów podziału stanowi zmienne lub stałe oprocentowanie (w niezmiennej wysokości obowiązujące przez cały okres aż do terminu wykupu obligacji, zwanego z ang. maturity period), innym jest podział obligacji wg emitentów – możemy tu mieć do czynienia z papierami skarbowymi, komunalnymi – emitowanymi przez jednostki samorządu terytorialnego, czy wreszcie korporacyjnymi (komercyjnymi), których emitentami są przedsiębiorstwa. Ponadto papiery owe występują w formie obligacji zamiennych lub z opcją dodatkową. Te pierwsze umożliwiają dysponentowi wymianę papierów dłużnych na udziałowe (co dotyczy obligacji korporacyjnych) lub przyznają właścicielowi prawo pierwokupu akcji określonej firmy, prywatyzowanej za pośrednictwem rynku kapitałowego. Drugie są natomiast powiązane z dodatkowym uprawnieniem dla ich posiadacza, którym może być prawo poboru (obligatariusz może, lecz nie musi zrealizować prawa do zakupu akcji emitenta, posiada więc opcję na kupno tychże akcji), opcja wykupu na żądanie (w tym wypadku emitent może wystąpić z żądaniem odkupienia obligacji przed terminem ich zapadalności, a więc wcześniej spłacić swe zadłużenie) bądź opcja sprzedaży na żądanie posiadacza (tu z kolei właściciel obligacji ma prawo zażądać, by emitent odkupił od niego obligacje przed ustalonym terminem).

Inny rodzaj dłużnych papierów wartościowych stanowią listy zastawne, które podlegają regulacjom ustawy o listach zastawnych i bankach hipotecznych z 28.04.2003r.. Wspomniane w tytule tego aktu prawnego instytucje bankowe są jedynymi podmiotami uprawnionymi do emisji owych instrumentów, zaś jej podstawę stanowić mogą wyłącznie wierzytelności zabezpieczone hipoteką, dlatego należy je uznać za papiery wartościowe o wyższym stopniu bezpieczeństwa, aniżeli inne bankowe papiery wartościowe, z reguły nie poparte dodatkowym zabezpieczeniem.

Z kolei certyfikaty depozytowe to również instrumenty dłużne, jednak wystawiane są one jako potwierdzenie zdeponowania danej sumy na określony czas oraz procent. W związku z tym ich emitentami są również wyłącznie podmioty, działające w oparciu o ustawę Prawo bankowe, zaś cechą charakterystyczną certyfikatów jest ich duża płynność i znaczna wysokość sum, na jakie opiewają (zazwyczaj są one zaokrąglane do pełnych, zestandaryzowanych kwot, np. 100000 PLN). Z uwagi na łatwą zbywalność (są przedmiotem obrotu na rynku wtórnym), relatywnie wysokie oprocentowanie i krótki termin wykupu (do 1 roku), są one chętnie kupowane przez przedsiębiorstwa, stanowiąc potwierdzenie istnienia wierzytelności banku wobec podmiotu deponującego wolne środki.

Powyższe typy papierów wartościowych zalicza się do kategorii bankowych PW, które – podobnie jak obligacje – mają charakter dłużny, wszelako ich odrębność sprowadza się do podmiotowego ograniczenia puli emitentów. Z emisją tego rodzaju instrumentów wiążą się również określone obowiązki informacyjne emitenta wobec prezesa NBP, jasno zdefiniowany cel emisji, możliwość ich dematerializacji i wyłączenie z publicznego obrotu, wreszcie zaś przedmiot zobowiązania emitenta, którym jest określone świadczenie pieniężne.

Z mocy ustawy emitentem na polskim rynku kapitałowym jest podmiot wystawiający lub też emitujący papiery wartościowe we własnym imieniu, przy czym emisja wymienionych powyżej bankowych PW jako czynność wymieniona w katalogu „czynności bankowych sensu stricte”, może być realizowana wyłącznie przez podmioty, prowadzące działalność na podstawie Prawa bankowego. Jedynym bankiem, który z owej puli został wyłączony, jest NBP, albowiem jako bank centralny państwa… nie jest on bankiem w rozumieniu zapisów w/w ustawy, powołanym do wykonywania czynności, polegających na obciążaniu ryzykiem środków mu powierzonych, z zastrzeżeniem tytułu ich zwrotu. Innymi słowy – NBP nie jest bankiem komercyjnym, zaś jako bank centralny spełnia funkcje szczególne powiązane z obsługą budżetu centralnego tudzież realizacją celów polityki monetarnej państwa. Możliwości emisji bankowych PW pozbawione zostały również banki hipoteczne (poza wspomnianymi listami zastawnymi), gdyż ustawa regulująca ich funkcjonowanie stanowi lex specialis wobec prawa bankowego, enumeratywnie określając dozwolone dla owych podmiotów czynności (nie ma wśród nich np. emisji obligacji).

Natomiast emitentami bankowych instrumentów finansowych mogą być jak najbardziej wszelkie banki spółdzielcze, aczkolwiek zakres ich działania został ograniczony w Ustawie o funkcjonowaniu banków spółdzielczych, ich zrzeszaniu się i bankach zrzeszających. Tego typu podmioty uprawnione są bowiem do wykonywania innych niż wyraźnie zastrzeżone do ich kompetencji czynności bankowych, pod warunkiem wszakże, iż działają wówczas w imieniu i na rachunek banku zrzeszającego.

Ponieważ jednak nasz cel stanowi opisanie możliwości pozyskania źródeł finansowania na rynku kapitałowym przez firmy spoza sektora bankowego, na tym skończymy wyjaśnienia na powyższy temat.

Marta Konstancja Olesińska

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *