Jeszcze o beneficjentach – czyli jakie możliwości wsparcia są w dyspozycji przedsiębiorców?

Wreszcie czas na najbardziej interesującą nas grupę potencjalnych beneficjentów funduszy, a więc przedsiębiorców. Podmioty prowadzące w Polsce działalność gospodarczą mają możliwość otrzymać środki na przedsięwzięcia zróżnicowanego typu – od innowacyjnych, wymagających długotrwałych i skomplikowanych badań, poprzez kosztowne inwestycje w infrastrukturę, aż po doradztwo i szkolenia, a więc wzmacnianie „kompetencji miękkich” pracowników. Zamierzając sięgnąć po unijne fundusze, trzeba jednak po pierwsze mieć w pamięci pewne istotne ograniczenie, wynikające z rodzaju branży, w jakiej działa nasza firma. Jeśli bowiem przedsiębiorstwo nasze funkcjonuje w sektorze rolno-spożywczym (przy czym może to być zarówno przetwórstwo, jak i sprzedaż wyrobów), to możemy starać się o dofinansowanie ze środków PROW, natomiast w pozostałych przypadkach istnieje możliwość pozyskania funduszy z RPO, PO IŚ, PO KL, PO IG czy też PO RPW.

Najważniejszym motorem rozwoju polskiej gospodarki w najbliższych latach powinny stać się projekty badawczo-rozwojowe, dlatego też szczególny nacisk położony został w bieżącym okresie na „dotacje na innowacje”. Na ów cel zarezerwowano znaczną pulę środków w ramach RPO, jak też PO IG. Główną linię demarkacyjną wyznacza skala innowacyjności prowadzonych badań czy wprowadzanych produktów – lokalna lub regionalna (wówczas aplikować powinniśmy o środki z właściwego miejscowo RPO) bądź ponadregionalna (wsparcie z PO IG). Kluczowym elementem będzie możliwość bezpośredniego zastosowania uzyskanych wyników prac badawczo-rozwojowych w danej branży lub gałęzi gospodarki. Z tego względu w ramach PO IG przewidziane zostało zastosowanie nowatorskiego sposobu ubiegania się o środki, dzięki któremu zainteresowani projektodawcy składać mogą jeden wniosek o dofinansowanie w dwóch fazach. W pierwszej przeprowadzane będą prace badawczo-rozwojowe (priorytet I, działanie 1.4), które następnie podlegać będą implementacji w ramach priorytetu IV, działania 4.1.

Warto jeszcze zauważyć, iż to, z jakiego źródła finansowania starać się możemy o środki na innowacyjne projekty, w znacznym stopniu warunkuje wielkość naszego przedsiębiorstwa. Wyłącznie mikroprzedsiębiorstwa oraz „misie” składać mogą wnioski aplikacyjne w ramach RPO i PO RPW, podczas gdy dofinansowanie z PO IG udzielane jest wszystkim rodzajom podmiotów gospodarczych, niezależnie od ilości pracowników. O środki tego programu ubiegać się mogą także konsorcja naukowo-przemysłowe oraz grupy przedsiębiorców, działających w klastrach.

Projekty inwestycyjne to z kolei ten typ koncepcji, który cieszy się od lat największym zainteresowaniem ze strony przedsiębiorców, jeśli chodzi o ich realizację przy wsparciu unijnych funduszy. Jak wynika z doświadczeń poprzedniego okresu programowania, polskie firmy do tego stopnia zapałały entuzjazmem do współfinansowania inwestycji ze środków europejskich, iż niemal w każdym konkursie wartość składanych wniosków aplikacyjnych wielokrotnie przekraczała dostępne alokacje. Taka sytuacja jest w pełni zrozumiała, gdyż fundusze strukturalne stanowią szansę na zwiększenie konkurencyjności firmy poprzez rozbudowę lub modernizację parku maszynowego czy też rozszerzenie profilu prowadzonej działalności. W aktualnej perspektywie finansowej głównym źródłem środków na cele inwestycyjne mają być poszczególne RPO, natomiast jedynie w przypadku inwestycji od podstaw, związanych z zastosowaniem nowoczesnych rozwiązań o stosunkowo dużej wartości, zainteresowane przedsiębiorstwa ubiegać się mogą o wsparcie w ramach PO IG (działania 4.1-4.3). Z PO IG, a konkretnie działania 4.3, dofinansowanie uzyskać mogą również klastry przedsiębiorców.

Tak jak w poprzednim okresie ważną grupę projektów, możliwych do wsparcia, stanowią szkolenia i kursy, mimo iż są one mniej popularne od inwestycji. Niewątpliwie potrzeba fachowego poradnictwa w określonych obszarach (np. certyfikacja systemu zarządzania jakością) pojawia się dopiero w momencie, gdy zaspokojone zostaną podstawowe potrzeby modernizacji parku maszynowego czy realizacji podstawowych inwestycji. Ze szkoleń najczęściej korzystają te firmy, które planują opracowanie nowej strategii marketingowej, ekspansję na odmienne rynki czy też znaczącą zmianę jakościową w prowadzonej działalności.

Projekty doradcze i szkoleniowe na poziomie ogólnym (np. kursy językowe, komputerowe itp.) organizować można w ramach PO KL – działania 2.1 oraz 8.1, które w istocie odnoszą się do tego samego priorytetu, występującego jednak w jednej wersji w komponencie centralnym, w innej zaś w regionalnym („Regionalne kadry gospodarki”). O dofinansowanie szkoleń specjalistycznych ubiegać się można natomiast, zależnie od wielkości naszej firmy, w ramach działań 4.2 oraz 4.4 PO IG – ograniczenie dotyczy mikroprzedsiębiorstw, które pozyskać mogą środki wyłącznie z pierwszego ze wspomnianych działań. W tym przypadku skorzystać możemy dodatkowo z tzw. cross-financing, czyli finansowania krzyżowego, które wprowadzone zostało w związku z tym, iż w bieżącym okresie każdy z funduszy finansuje tylko 1 program operacyjny. Zaistniała przeto potrzeba uelastycznienia mechanizmu finansowania oraz wprowadzenia formy rekompensaty dla wnioskodawców. Cross-financing oznacza możliwość dofinansowania projektu z innego funduszu do wysokości 10% pozyskanych środków. Krótki przykład: jeżeli wnioskodawca realizuje projekt infrastrukturalny (finansowany z EFRR) dotyczący np. zakupu i instalacji urządzeń, to ma również sposobność ramach tego samego projektu sfinansować koszty szkoleń dla pracowników (finansowane z EFS), jednak tylko do wysokości 10% wielkości otrzymanych środków.

Zaznaczyć trzeba jeszcze, iż w ramach RPO wsparte zostaną przede wszystkim te przedsięwzięcia, które obejmują dostosowanie standardów do norm krajowych i europejskich poprzez uzyskanie certyfikatów wyrobów i usług. Natomiast projekty o większej skali, np. doradztwo w zakresie opracowania wzorów przemysłowych, mogą zostać wsparte ze środków PO IG. Warto zainwestować w kompetencje miękkie personelu, bowiem wraz ze wzrostem poziomu rozwoju gospodarczego oraz spadkiem bezrobocia o konkurencyjności firmy w coraz większym stopniu decydować będą wykształcenie i umiejętności zatrudnionych w niej pracowników, a więc jakość kapitału ludzkiego.

Pula środków EFS przeznaczona na podnoszenie kwalifikacji daje możliwość znalezienia kursu lub studiów poświęconych niemal każdej tematyce. Trzeba zaznaczyć też, że w przypadku organizacji szkoleń ogólnych podmioty zainteresowane ich dofinansowaniem nie będą raczej projektodawcami – rolę beneficjentów oraz organizatorów dokształcania personelu pełnić będą inne podmioty, np. firmy konsultingowe lub uczelnie.

Kolejna dziedzina działalności, jaką możemy wesprzeć finansowo w naszej firmie dzięki unijnym dotacjom, to ochrona własności intelektualnej, a także zupełnie innej sfery – środowiska. W skrócie: działanie 5.4 PO IG jest właściwym obszarem do złożenia wniosku aplikacyjnego dotyczącego tej pierwszej kwestii, natomiast w przypadku projektów z zakresu ochrony środowiska otrzymujemy szerokie możliwości wyboru stosownego działania, bowiem przedsięwzięcia finansowane są we wszystkich punktach IV osi priorytetowej PO IŚ.

Jeszcze jednym obszarem, o dofinansowanie którego ubiegać się mogą w latach 2007-2013 polskie firmy, jest promocja gospodarcza za granicą, a przede wszystkim wsparcie finansowe udziału w targach, wystawach czy misjach handlowych. Zależnie od skali oddziaływania tego rodzaju projekty realizowane mogą być w ramach RPO (w przypadku przedsiębiorstw działających na rynku lokalnym/regionalnym) bądź w PO IG (firmy działające na szerszą skalę). Działania z zakresu promocji gospodarczej nie będą jednak dotyczyły dużych firm, zatrudniających ponad 250 pracowników.

Priorytetowym kierunkiem rozwoju Unii Europejskiej, ma być w najbliższych latach budowa społeczeństwa informacyjnego, jak też gospodarki opartej na wiedzy. Szczególnie istotną rolę w jej rozwoju pełni wsparcie dla szeroko rozumianego sektora edukacji i szkolnictwa – od przedszkoli (które obecnie na coraz szerszą skalę prowadzone są w formie prywatnych placówek) po ośrodki naukowe. Fundamentalną rolę spełniają tu również szkolenia, podnoszące kwalifikacje kadr systemu edukacji oraz działania „miękkie” w postaci stypendiów dla uczniów szczególnie uzdolnionych.

Lokalna infrastruktura edukacyjna i utrzymanie szkół wciąż stanowią lwią część zobowiązań naszych samorządów, a w wielu przypadkach sfera ta pochłania ponad 1/2 lokalnych budżetów. Za sprawą unijnych funduszy objęte wsparciem zostały placówki przedszkolne oraz wszelkiego rodzaju szkoły. W poprzedniej perspektywie finansowej w ramach ZPORR w niektórych województwach wartość złożonych wniosków wielokrotnie przekraczała pulę możliwych do pozyskania środków, toteż należy przypuszczać, że również teraz samorządy wykażą się podobną aktywnością. Oczywiście niepubliczne placówki oświatowe także mogą być dofinansowane – i tu możemy aplikować o dostępne środki, występując w roli przedsiębiorców. W ramach projektów tej sfery możliwa jest budowa, modernizacja oraz zakup wyposażenia placówek oświatowych wszystkich szczebli, a także placówek edukacyjnych służących kształceniu ustawicznemu. Źródłem finansowania będą tutaj co do zasady programy regionalne.

Kolejną dziedziną, o wsparcie której starać się możemy zarówno z pozycji władz samorządowych, jak i przedsiębiorstwa, są projekty dotyczące szkół wyższych, wśród których najważniejszą pozycję zajmują inwestycje w bazę dydaktyczną oraz infrastrukturę okołoedukacyjną. Wszystkie one zasadniczo wspierane będą w ramach RPO, natomiast przedsięwzięcia infrastrukturalne dofinansowanie pozyskać mogą także z innych źródeł. Po pierwsze – aplikowanie do PO IŚ możliwe jest w przypadku, gdy realizować zamierzamy projekt na uczelni kształcącej na kierunkach matematyczno-przyrodniczych, gdyż te oficjalnie preferowane są w rządowych strategiach, jako decydujące w największym stopniu o przyszłej konkurencyjności naszej gospodarki. Po drugie – część projektów infrastrukturalnych uczelni zlokalizowanych na obszarze wschodniej Polski otrzyma wsparcie w ramach PO RPW.

Stypendia w najszerszym spektrum oferowane są ze środków PO KL (priorytet IX), a projekty pomocy stypendialnej dla uczniów zarówno pochodzących ze środowisk nieuprzywilejowanych, jak też tych ponadprzeciętnie uzdolnionych, zapewne ponownie cieszyć się będą ogromnym zainteresowaniem ze strony włodarzy gmin i powiatów. To jednak nie jedyny rodzaj stypendiów, możliwych do uzyskania ze środków europejskich, bowiem w priorytecie I PO IG studenci, absolwenci oraz doktoranci uczestniczyć mogą w projektach badawczych, mających zastosowanie w gospodarce – w tym przypadku mogą one być uzupełnieniem projektu inwestycyjnego o innowacyjnym charakterze.

Ostatnią grupą beneficjentów, za to bardzo obszerną i zróżnicowaną, są jednostki administracji państwowej, obejmujące zarówno administrację rządową, jak też zespoloną oraz podmioty im podległe (np. GDDKiA). Z jednej strony jednostki owe zaangażowane są we wdrażanie w Polsce funduszy strukturalnych, z drugiej zaś mogą pełnić rolę beneficjentów – ze względu na tę dwoistość nazywane są „beneficjentami systemowymi”. W nowej perspektywie podmioty te aplikować mogą o środki ze wszystkich programów. Specyficzną pulę pieniędzy stanowi przy tym tzw. pomoc techniczna, występująca zarówno jako jeden z priorytetów każdego PO, jak też jako odrębny program operacyjny. Jej specyfika przejawia się w tym, iż środki tej osi skierowane są w głównej mierze właśnie do administracji, zajmującej się realizacją polityki rozwoju. Katalog uprawnionych podmiotów w danym PO każdorazowo zależny jest od tego, jaka jednostka pełni rolę instytucji zarządzającej, a jaka pośredniczącej (o ile IP została wyznaczona). W ramach środków PT dofinansowanie pozyskać można na wszelkie cele związane ze wspomaganiem zarządzania – od szkoleń pracowników, przez opracowania i ekspertyzy, aż po materiały promocyjne.

Administracja ubiegać się może również o wsparcie działań, związanych ze sferą przedsiębiorczości, a konkretnie – tworzeniem warunków, sprzyjających jej rozwojowi. Mogą to być np. centra obsługi inwestorów czy przygotowanie terenów pod inwestycje (priorytet VI PO IG), tworzenie elektronicznych usług publicznych (priorytet VII PO IG) oraz promocja gospodarcza (priorytet I PO RPW). Jednak najbardziej popularnym wśród jednostek administracji publicznej obszarem wsparcia ze środków strukturalnych będą zapewne infrastruktura transportowa oraz ochrony środowiska, notorycznie w naszym kraju niedoinwestowane. Zapewne najbardziej niecierpliwie oczekiwane przez Polaków są inwestycje w zakresie linii kolejowych, dróg i autostrad, lotnisk oraz centrów logistycznych. W bieżącym okresie ambitnie założono wybudowanie kilku tys. kilometrów dróg ekspresowych, jak też modernizację głównych szlaków kolejowych. Większość tych (znaczących pod względem wartości) inwestycji umieszczona została na listach tzw. projektów kluczowych, dzięki czemu ostateczne uzyskanie środków przez wnioskodawców powinno stać się łatwiejsze. Dużym zainteresowaniem cieszyć się też będą zapewne przedsięwzięcia dotyczące termomodernizacji budynków użyteczności publicznej, renowacji instytucji kultury oraz projekty adresowane do sektora służby zdrowia, umożliwiające placówkom podniesienie jakości oferowanych usług (przy czym usprawnienia powinny być widoczne nie tylko w szpitalach, których stan jest Polakom doskonale znany, ale także w systemie ratownictwa medycznego).

W ten sposób dobrnęliśmy do końca długiej listy potencjalnych beneficjentów funduszy unijnych, które – szczególnie w okresie spowolnienia gospodarczego i zaostrzenia kryteriów dostępu do kredytów przez banki – stać się mogą obecnie najważniejszym dla naszego kraju źródłem finansowania zewnętrznego w toku realizacji inwestycji, niezbędnych firmom, samorządom, a także organizacjom pozarządowym dla podniesienia wartości posiadanego kapitału (od rzeczowego po ludzki) i zapewnienia sobie przewagi konkurencyjnej czy też wzmocnienia swej pozycji na rynkach wszystkich poziomów, od lokalnego aż po europejski. Pierwszym krokiem na krętej i cokolwiek zbiurokratyzowanej ścieżce do pozyskania unijnej dotacji powinna być identyfikacja najwłaściwszego z naszego punktu widzenia programu operacyjnego, a w jego ramach priorytetu, działania i niekiedy poddziałania. Zgodnie ze starym powiedzeniem, iż „dobry plan to połowa sukcesu” warto zacząć właśnie od takiego kroczku, poświęcając chwilę na lekturę dokumentów programowych czy odwiedzenie stron MRR, na których znajdziemy na bieżąco wszelkie wyczerpujące informacje, poradniki i kalkulatory. Opłaca się poświęcić chociaż trochę czasu na merytoryczne przygotowanie do „starcia” z meandrami urzędowych procedur i żmudnym procesem wypełniania wniosku o dofinansowanie oraz kompletowania wymaganej dokumentacji.

A kiedy już z „projektodawcy” staniemy się rzeczywistym beneficjentem funduszy, powinniśmy – zanim otrzymamy pierwszą kwotę środków unijnych – pamiętać, iż od nowego roku zaszła zmiana w obszarze zasad dokonywania płatności na naszą rzecz. Modyfikacja widoczna jest szczególnie w przypadku tych programów operacyjnych, dla których samorząd województwa pełni rolę Instytucji Zarządzającej (RPO) bądź Pośredniczącej (PO KL). Dotychczas bowiem funkcję Instytucji Płatniczej sprawował jeden z departamentów Min. Finansów, natomiast od 1.01.2010r. dyspozycje płatności, wystawiane przez IZ lub IP w formie elektronicznej, przyjmuje i realizuje Bank Gospodarstwa Krajowego (Departament Wspierania Rozwoju Regionalnego). Dla samych beneficjentów ma to jednakże znaczenie drugorzędne, jako iż zgodnie z zasadą „pacta sund servanta” ostateczne płatności na rzecz realizatorów unijnych projektów nadal przekazywane będą przez samorządy terytorialne (bądź jednostki im podległe), w szczególności w ramach już podpisanych umów oraz wydanych decyzji o dofinansowaniu. Dlatego też wprowadzone zmiany obejmują głównie wewnętrzny system funkcjonowania administracji w toku wdrażania programów operacyjnych…ale to już nieco inna bajka.

Marta Konstancja Olesińska

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *