W zgodzie z zasadami – czyli na czym opiera się filozofia polityki spójności?

Skoro już opisaliśmy zasadnicze cele polityki regionalnej, trzeba jeszcze wspomnieć o określonych normach i wytycznych, których sformułowanie stało się niezbędne, aby wspomniane cele stały się możliwe do zrealizowania. Zasady, jakimi kieruje się Unia, zmierzając do osiągnięcia spójności społeczno-gospodarczej, definiowane były stopniowo na przestrzeni wieli lat, przy czym cały czas ich autorom przyświecał zasadniczy zamiar zwiększenia skuteczności realizacji polityki strukturalnej. Obok tzw. „zasad generalnych”, stanowiących podstawę urzeczywistnienia idei Unii oraz wpisanych w treść wspólnotowych traktatów, funkcjonują również „zasady operacyjne”, regulujące poszczególne fundusze strukturalne.

Taką nadrzędną dewizą, przyświecającą realizacji polityki regionalnej, na której oparto jej reformę w 1988r., była zasada solidarności pomiędzy bogatymi i biednymi krajami Wspólnoty. Jej przestrzeganie wiązało się ze zwiększonym uczestnictwem krajów wysoko rozwiniętych gospodarczo w powiększających się wydatkach na politykę regionalną. Ogólnie zasady generalne definiują rolę i sposób funkcjonowania Komisji Europejskiej w zakresie polityki regionalnej oraz determinują istotę i filozofię wspólnotowej polityki zmniejszania regionalnych dysproporcji w rozwoju. Są to przede wszystkim: subsydiarność, koordynacja i elastyczność. Drugą grupę stanowią zasady organizacji tejże polityki, w skład których wchodzą wytyczne dotyczące: programowania, partnerstwa, kompatybilności oraz spójności. Poza nimi funkcjonują także zasady finansowania oraz oceny realizacji programów, przy czym do tej pierwszej grupy zalicza się zasady: koncentracji, dodatkowości i komplementarności, natomiast do drugiej należą zasady: monitorowania, oceny oraz kontroli finansowania. […]

Przez meandry procedur ku celom – czyli czemu ma służyć polityka strukturalna?

W celu osiągnięcia wysokiej skuteczności działań, podejmowanych w kierunku uzyskania spójności społeczno-gospodarczej, polityka regionalna Wspólnoty Europejskiej, a tym samym również i wykorzystanie środków z funduszy strukturalnych, opiera się na ściśle określonych wytycznych (celach), które warto pokrótce opisać – choćby dlatego, byśmy zdawali sobie sprawę, do urzeczywistnienia jakich priorytetów przyczyniamy się, sięgając po wsparcie finansowe z Unii i realizując dzięki nim współfinansowane projekty.

Cele powinny być postrzegane, jako odrębne instrumenty europejskiej polityki regionalnej, funkcjonujące równolegle do jej narzędzi finansowych. Zostały one klarownie zdefiniowane podczas reformy, która miała miejsce w 1988r., natomiast we wcześniejszym okresie cele i zasady w polityce regionalnej również występowały, lecz nie były jasno sprecyzowane ani też zapisane w unijnej legislacji. Obecnie wspomniane priorytety stanowią główny wyznacznik przyznawania pomocy finansowej, przy czym dzielą się one na regionalne i horyzontalne. W ramach tych pierwszych pomoc przyznawana jest wybranym regionom, spełniającym kryteria zakwalifikowania, natomiast o środki w ramach celów horyzontalnych można ubiegać się na całym terytorium Wspólnoty, na poziomie danego kraju. W związku z faktem, iż w latach 1988-1993, a następnie 1993-1999, kryteria przyznawania wsparcia sformułowane były w taki sposób, iż do jego uzyskania kwalifikowało się ponad 50% ludności Wspólnoty Europejskiej, a więc bardzo obszerna grupa, zdecydowano się w kolejnym okresie programowania zdefiniować cele w odmienny sposób, ograniczając tym samym wielkość populacji, uprawnionej do korzystania z subwencji strukturalnych. Ostatecznie począwszy od 2000r. liczbę celów polityki strukturalnej ograniczono z 6 do 3. Opracowując koncepcję tejże polityki na okres 2007-2013, wyznaczono ich tyle samo, jednak zmieniono ich treść, znacznie też upraszczając określenia celów, które do tej pory były długie, zawiłe i sformułowane w sposób dość ogólnikowy. Obecnie mamy więc 3 następujące cele: […]

Regionalizm w mainstreamie, czyli jak wczoraj tworzono dzisiejszy kształt funduszy?

Wkrótce jednak niezbędne stało się wprowadzenie kolejnej reformy polityki regionalnej, na co decydujący wpływ miały z jednej strony liberalizacja wspólnotowego rynku, stanowiąca konsekwencję wejścia w życie JAE, z drugiej zaś strony – rozszerzenie Unii o kolejne relatywnie ubogie państwa (Hiszpanię i Portugalię). W latach 80-tych w rozwoju polityki regionalnej i modyfikacji jej narzędzi kluczową rolę odegrała postać legendarnego szefa KE – J. Delorsa. To dzięki jego koncepcjom w 1988r. wdrożono gruntowną reformę funduszy strukturalnych, która miała na celu wyeliminowanie mankamentów wspólnotowej polityki regionalnej, coraz bardziej niespójnej i realizowanej na kilku, nieskoordynowanych ze sobą, płaszczyznach. W wyniku modyfikacji sformułowano konkretne zasady polityki spójności. Po pierwsze – skoncentrowano interwencję finansową na ograniczonej liczbie klarownie zdefiniowanych celów; po drugie – kryteria selekcji regionów, które korzystać mogły ze wsparcia funduszy, zostały określone na poziomie wspólnotowym, a nie (jak dotychczas) na szczeblu poszczególnych państw; po trzecie – pierwszeństwo przyznano działaniom, obejmującym programy wieloletnie przed projektami pojedynczymi, podejmowanymi ad hoc (w późniejszych latach nazwano to „zasadą programowania” i stąd też dzisiejsze 7-letnie okresy programowania polityki regionalnej). Ażeby zapewnić bardziej efektywne i oszczędne, zarazem zaś ukierunkowane na konkretne działania, wydawanie środków ze wspólnotowego budżetu, ustanowiono konkretne procedury, które umożliwiły obiektywny i rzetelny proces monitorowania i oceny (ewaluacji) realizowanych przedsięwzięć. W nieco zmienionej formie owe procedury i etapy prowadzenia polityki przetrwały zresztą do dziś. […]